Dog frisbee - pozytywnie wzmocniona sekwencja drapieżna

Dog frisbee, jeden z najefektowniejszych sportów kynologicznych, jest pewną formą współczesnej aktywności pies-człowiek, w której nie ma miejsca na otwarte (rozmyślne) użycie metod awersyjnych. We frisbee [w domyśle: trening, występ w zawodach] nie używa się czegoś takiego jak kara za niezłapany dysk lub źle wykonany element - mówi Joanna Korbal, trenerka dog frisbee, wielokrotna zdobywczyni nagród DCDC (Dog Chow Disc Cup w Polsce) w duecie z każdym ze swoich psów.

Freestyle, Toss and Fetch, Long Distance, dowolna konkurencja związana z treningiem aportowania dysku bazuje na łańcuchu zachowań zakorzenionym w sekwencji łowieckiej psa domowego odziedziczonej po przodku współdzielonym z wilkiem, konkretnie zaś na jego sztywnej, dynamicznej partii, połączonej z nagradzaniem zabawką - wspólną zabawą jako składową relacji człowiek-pies.

  • STALKING (śledzenie) -> Pies obserwuje dysk rzucony przez zawodnika
  • CHASING   (ściganie) -> Pies podąża za rzuconym dyskiem
  • GRABBING  (pochwycenie) -> Pies dogania / chwyta dysk

Poszczególne ogniwa tegoż, w zaawansowanej postaci, będą szlifowane osobno, pod kątem wzorcowego wyskakiwania po dysk, kiedy ten znajduje się jeszcze w powietrzu, lądowania i płynnego zawracania.

Predysponowane rasy determinują psy skupione na pracy z przewodnikiem - kooperacyjne i zwrotne owczarki (vide border collie, owczarek australijski) oraz nastawione na aportowanie retrievery. Wiodą wszechstronnie współpracujące, "pasące okiem"[1] bordery, co pozwala ich trenerom rzeźbić w instynkcie pasterskim,[2] tam natomiast w specyficznie zaakcentowanych ogniwach sztywnych łańcuchów zachowań motorycznych. U reszty typów (wśród nich psy będące miksem różnych ras) instynkt łowiecki należy uruchomić poprzez odpowiednie nagradzanie.

częściowa sekwencja drapieżna: śledzenie -> ściganie -> pochwycenie

Powrót z pochwyconą "ofiarą" w pysku do oczekującego człowieka stanowi zachowanie zarezerwowane gatunkowo dla kooperującego psa, co pierwotnie wyewoluowało po skróceniu sekwencji łowieckiej o finałowe ogniwo konsumpcji ofiary (czynność konsumowania jest wyrwana z łańcucha drapieżcy, funkcjonuje osobno, u psów przystosowawczo pod dystrybucję zasobów zarządzanych przez ludzkiego opiekuna).

Sama (automatyczna) sekwencja pościgu za uciekającym, szybko poruszającym się obiektem (wypraktykowana czy gotowa dziedziczona) zwykle wymaga - ukierunkowania (aport wrodzony[3], zainteresowanie "uciekającym" przedmiotem, zwrotność), przekierowania (z pościgu utrwalonego na upatrzonym ruchomym celu kojarzonym z udanym "polowaniem") albo ułożenia (właściwe wykonanie elementu układu[4]) - zanim nastąpią ćwiczenia prawidłowego wyskakiwania, łapania dysku w locie i lądowania, aby natychmiast zanieść go trenerowi.

po lewej: Iria chwyta dysk (koniec łańcucha łowieckiego) | po prawej: Iria wraca z dyskiem (trwa aportowanie)
  • STALKING (śledzenie) -> Pies wysyłany komendą (gestem lub werbalnie) przewiduje obiekt w powietrzu (śledzenie wzrokiem po zauważeniu).
  • CHASING   (ściganie) -> Pies pracuje niezależnie - z biegu sięga zębami po lądujący obiekt (opcjonalnie wyskakuje po niego).
  • GRABBING  (pochwycenie) -> Pies jest pozytywnie wzmacniany (z reguły markowany werbalnym sygnałem nagrody) w ściśle określonym momencie - gdy chwyta ruchomy obiekt (opcjonalnie ląduje z wyskoku).

Wtedy wymagany jest możliwie najszybszy powrót, najkrótszą drogą (unikając potencjalnych łuków na skrętach), docelowo upuszczając dysk w pobliżu - na komendę albo spontanicznie (wówczas obserwacja kolejnego dysku w ręce trenera funkcjonuje jako sygnał nagrody - zapowiada nagrodę nowym rzutem) - pies zostaje nagrodzony (z reguły entuzjastycznie pochwalony) w toku trenowanego łańcucha behawioralnego, ale tuż przed sygnałem komendy sygnującej powtórkę utrwalanego schematu. Preferowaną postacią nagrody jest zabawa (przeciąganie dyskiem-szarpakiem, frisbee roller) lub inna nagroda socjalna (np. pogłaskanie, aplauz).

po lewej: Iria jest nagradzana za przyniesienie dysku (zabawa w przeciąganie) | po prawej: Iria jest dopingowana do doniesienia dysku (finalizacja aportowania)

Użycie markera pozytywnego pozwala trenerowi precyzyjnie zaznaczyć wzmacniane zachowanie, podczas gdy czytelny i repetytywny komunikat wzmacnia motywację zwierzęcia (kompatybilność skojarzenia wykonywanej czynności z wydaną nagrodą). W czasie treningu nie powinny pojawiać się żadne negatywne emocje. Jeśli pies ma dużą motywację do pracy, to można poinformować go, że coś wykonał niewłaściwie za pomocą ciszy - podsumowuje Joanna Korbal. - Tym sposobem nie zdemotywujemy psa, ale i też nie nagrodzimy za niewłaściwe zachowanie, czyli brak chwytu dysku.

Każdy trenowany pies wymaga motywowania w zgodzie z indywidualnym zapotrzebowaniem - nagradzania za prawidłowo wykonywany element (powtarzalny w tym samym układzie frisbee), dopingu do pogoni za odbiegającym trenerem (jeśli złapał dysk, a jest niechętny z nim wrócić), propozycji zabawy celem oswojenia/zainteresowania (wtedy złapany dysk pełni rolę szarpaka), wymiany złapanego dysku na inny oferowany (jeśli niechętnie oddaje pochwyconą "zdobycz"). Zróżnicowane nagradzanie jest na stałe wpisane w warsztat trenerski - smakołyki (w ostateczności), zabawa pies-człowiek (kontakt socjalny, partnerstwo, współpraca), rzut rollera (nagroda emocjonalna - tocząc się po trawie stanowi impuls zabawy łowieckiej). Dla niektórych psów (lub roztrenowanych sportowców) kolejny rzut jest wystarczającą nagrodą.

Pionierem frisbee jako psiego wariantu sportowego, był Ashley Whippet - wzrokowiec z grupy chartów, intencjonalnie hodowanych w myślistwie do samodzielnej pracy sforą przy konnych jeźdźcach, użytkowo nastawionych na wypatrywanie i błyskawiczny pościg (maks. prędkość ok. 65 km/h). W sierpniu 1974 roku, Alex Stein, student będący opiekunem Ashleya, przemycił go na stadion Los Angeles w trakcie meczu baseballowego transmitowanego przez narodowe stacje telewizyjne. Po pokonaniu ogrodzenia Stein po prostu udał się na boisko, gdzie zaczął rzucać dyskami swojemu psu, wyskakującemu ponad 2,5 metra w górę, aby je złapać. Przerwano grę, a niesfornego studenta wyprowadzono pod eskortą, po czym aresztowano, ale pokaz umiejętności Ashleya przeszedł do historii.
Obecnie, dog frisbee to popularny sport ujęty w ramy oficjalnych zawodów (polskie DCDC, amerykańskie USDDN). W luźniejszej wersji to doskonała aktywność spacerowa oraz forma rekreacji dla przeciętnego psa i opiekuna, po kilku lekcjach pod okiem profesjonalisty.

cytaty:
magazyn Dog & Sport (2/2018), artykuł autorstwa Joanny Korbal

[1] [ang. 'strong eye'] Wrodzona zdolność do manipulowania stadem pasionych owiec (lub innych zwierząt, w tym ptactwa domowego) intensywnie wpatrując się podczas ich zaganiania (czemu towarzyszy charakterystycznie zaczajona poza).
[2] Instynktowna, wrodzona umiejętność zaganiania (w postaci przypisanej danemu typowi użytkowemu) przekazywana z pokolenia na pokolenie, rozbudzana - o ile istnieje - kiedy owczarek pierwszy raz spotyka zwierzęta hodowlane zbite w stado.
[3] Przykładowo: upuszczanie zaaportowanej "ofiary" obok, pod nogi, niesienie jej w stronę człowieka.
[4] Utrzymane koncentracji na wykonywanej pracy - przed, w trakcie i po momencie złapania dysku (z kompletnym aportem włącznie).

Author image
certyfikowany behawiorysta (psy, wilki) | naukowiec (zachowania drapieżne, ekologia behawioralna wilka szarego) | student wizerunku wilka w legendach i wierzeniach | pasjonatka psów pasterskich
You've successfully subscribed to Canine Hacking PL
Great! Next, complete checkout for full access to Canine Hacking PL
Welcome back! You've successfully signed in.
Success! Your account is fully activated, you now have access to all content.