Gonadektomia psa a hybrydy wilka

W niedzielę "dnia kobiet" miałam poprowadzić kameralną prelekcję na temat behawioralnych aspektów gonadektomii[1] suk, adresowaną do opiekunów psów adoptowanych z domów tymczasowych i schronisk. Wśród zagadnień znalazły się przede wszystkim aspekty decyzyjne (zainteresowanych odsyłam tutaj).

  • odpowiedź na potencjalne problemy behawioralne (leczenie skutkowe)

Wśród nich patologia dojrzewania, gdzie agresja rywalizacyjna może partycypować w przesadnych zachowaniach terytorialnych (vide znaczenie moczem), kontroli zasobów (np. poszerzenie obszaru stróżowania), ruchach kopulacyjnych (w tym wspinanie na inne samce).

  • promowane walory zdrowotne

Profilaktyka chorób układu płciowego i powikłań pochorobowych.

Niektóre wskazania mają charakter mieszany -  przeciwdziałanie jednostkowemu ryzyku występowania ciąż urojonych (u suk) albo ucieczek po okolicy w okresach rui (psy wiejskie, podwórkowe, kojcowe). W przypadku, jeśli rozważana jest kastracja z przyczyn behawioralnych - lub częściowo behawioralnych - warto pochylić się nad tymczasową sterylizacją[2] (implant podskórny z substancją o nazwie deslorelina). Dzięki takiemu doświadczeniu zyskuje się pewność co do formy i stopnia konkretnych zmian w zachowaniu, jakie miałyby miejsce po trwałym zoperowaniu, relatywnie do precyzyjnie zamierzonych.

  • instrument walki z bezdomnością

Ograniczenie populacji zwierząt bez opiekuna poprzez zapobieganie ich niekontrolowanemu rozmnażaniu.

Tutaj warto wspomnieć o sterylizacji/kastracji w kontekście krzyżowania psa i wilka w naturalnych, przypadkowo napotkanych warunkach (vide wilcze samice w rui pozbawione partnera potrąconego w wypadku drogowym a psy wolno-biegające). Według statystyk, do polskich schronisk - o ile nie są to "psy w typie" - trafiają głównie czworonogi błąkające się, porzucone, opcjonalnie odebrane opiekunom za traktowanie niezgodne z prawem ustawowo przewidzianym dla ochrony praw zwierząt (zdefiniowany dobrostan).

Zaledwie znikomy procent globalnej populacji psa domowego (szacunkowo liczącej  około 400 mln) bytuje jako zwierzęta towarzyszące, pracuje na pastwisku, farmie, w służbach mundurowych albo pędzi typowo domowy żywot. Kontrastującą resztę stanowią psy wolno-żyjące [ang. free-ranging dogs], udomowione gatunkowo, acz wciąż funkcjonujące niezależnie lub częściowo niezależnie od dedykowanego ludzkiego opiekuna. Liczebność ich lokalnej populacji w Polsce można szacować na dziesiątki tysięcy.

  • Psy bezpańskie [ang. stray dogs] - zagubione, porzucone - kiedyś nawykłe do człowieka lub po prostu wałęsające się w pobliżu ludzkich siedzib i/lub po okolicy. Dokarmiane odpadkami, choć ich reprodukcja nie jest kontrolowana ani miotowo dystrybuowana (tak jak odbywa się to u psów czystych rasowo albo współcześnie domowych kundelków).
  • Psy zdziczałe [ang. feral dogs] - pół dzikie - przedtem domowe, obecnie wolno-biegające jako potomstwo bezpańskich psów. Egzystują na peryferiach ludzkich osiedli o minimalnej albo bez jakiejkolwiek więzi czy kontaktu z człowiekiem. Powracają do instynktownych zachowań przeważnie żerując po śmietniskach albo próbują polować - samotnie, parami, w doraźnych sforach - nie będąc w stanie sfinalizować sekwencji łowieckiej (z pominięciem krańcowego ogniwa, jakim jest skonsumowanie ofiary). Rocznie potrafią zabić blisko 33 tysięcy dzikich zwierząt oraz 280 sztuk hodowlanych na pastwiskach (również tych ogrodzonych).[3]

Krzyżując się z psem (np. po utracie partnera w trakcie sezonu reprodukcyjnego) samica wilka musi samotnie odchować miot - psy z natury nie wiążą się w pary z jedną wybraną partnerką i nie opiekują potomstwem. Wilcze hybrydy odchowane w lesie pozostają dzikie, chociaż stanowią realne zagrożenie dla czystości lokalnej populacji wilka. Mogą też dziedziczyć swoiste "mutacje" cechujące psa jako gatunek udomowiony, zaś utrudniające przetrwanie w dzikim środowisku - słabsze zęby i szczęki, drobniejsza budowa (kościec kończyn i czaszki, umięśnienie), cieńsze futro, nietypowy eksterier. Innym odchyleniem jest możliwa manipulacja sezonem reprodukcyjnym rozciągając go na cały rok (dezorientacja w obrębie siedliska).

Powszechność sterylizacji/kastracji obejmującej psy wolno-żyjące - z naciskiem na sąsiedztwo lasu - nie tylko powstrzyma ich ekspansywne dążenie do reprodukcji, ale ułatwi prewencję procesu krzyżowania spokrewnionych gatunkowo dzikich psowatych z ich udomowionymi kuzynami.


[1] Gonadektomia oznacza kastrację, czyli permanentny zabieg operacyjny, polegający na usunięciu narządów płciowych (gonad).
[2] Sterylizacja, jako proces odwracalny, oznacza tymczasowe zablokowanie działania hormonów płciowych (ze wskazaniem na testosteron).
[3] Predation of wildlife by free-ranging domestic dogs in Polish hunting grounds and potential competition with the grey wolf (2016); praca grupowa (Izabela A. Wierzbowska, Magdalena Hędrzak, Barłomiej Popczyk, Henryk Okarma, Kevin R. Crooks)

Author image
certyfikowany behawiorysta (psy, wilki) | naukowiec (zachowania drapieżne, ekologia behawioralna wilka szarego) | student wizerunku wilka w legendach i wierzeniach | pasjonatka psów pasterskich
You've successfully subscribed to Canine Hacking PL
Great! Next, complete checkout for full access to Canine Hacking PL
Welcome back! You've successfully signed in.
Success! Your account is fully activated, you now have access to all content.