Istota szkolenia pozytywnego

Victoria Stilwell przekornie napisa艂a pewnego dnia, 偶e (i dlaczego) nie jest czysto pozytywn膮 trenerk膮 oraz 偶e nigdy tak膮 nie by艂a.

呕argonowy zwrot "szkolenie pozytywne" pojawi艂 si臋 wraz z potrzeb膮 wskazania na metod臋 polegaj膮c膮 na wsp贸艂czesnej wiedzy naukowej z zakresu zoopsychologii, tym samym przeciwn膮 tradycyjnie stosowanym rozwi膮zaniom bazuj膮cym na karceniu za niew艂a艣ciwe zachowanie - nagroda ma stanowi膰 motywacj臋 dla szkolonego / wychowywanego zwierz臋cia.

Wed艂ug Pameli Dennison, od kt贸rej czerpa艂am wiedz臋 rozpoczynaj膮c swoj膮 praktyk臋 trenersk膮, pozytywny proces treningowy winien opiera膰 si臋 na dok艂adnie przemy艣lanym pos艂ugiwaniu nagrodami w celu sk艂onienia psa (lub innego szkolonego zwierz臋cia) do zachowania zgodnego z oczekiwaniami. Rz膮dz膮 nim relatywnie sp贸jne regu艂y:

  • Nagradzane zachowanie z za艂o偶enia powinno si臋 powt贸rzy膰.
  • Nienagradzane zachowanie powinno zanika膰 (wygasa膰).
  • Wyuczone (intuicyjnie powtarzane) zachowanie powinno by膰 utrwalane (generalizowane) poprzez niejednostajne nagradzanie (za losowym razem i/lub z r贸偶nicowaniem intensywno艣ci, ilo艣ci, form wzmacniania), ostatecznie za艣 nast臋powa膰 jedynie w adekwatnym momencie (wyj膮tkowo wartym podkre艣lenia).

Szkolenie pozytywne w kontek艣cie metody podr臋cznikowej definiuje zatem manipulacja nagrod膮, zast臋puj膮ca "tradycyjne" taktyki oparte na dysponowaniu kar膮 (awersja) czy te偶 po prostu na wywieraniu presji.

Uwaga: Rozwa偶aj膮c metody tradycyjne, zwi臋kszania i redukowania cz臋stotliwo艣ci nie nale偶y traktowa膰 jako alternatyw. Obie mog膮 funkcjonowa膰 osobno, a karcone zwierz臋 nie skupia si臋 na konkretach.
Przyk艂ady: P+ szarpni臋cie smycz膮 psa, kt贸ry pr贸buje oddali膰 si臋 z kroku przy nodze. | P- rezygnacja z podania smako艂yka dop贸ki pies samodzielnie nie wyr贸wna kroku. | R- usuni臋cie nacisku r臋k膮 po nak艂onieniu psa do pozycji siedz膮cej. | R+ smako艂yk podany psu naprowadzonemu gestem na siad.

Z behawioralnego punktu widzenia szkolenie pozytywne zbudowano na warunkowaniu mieszanym (w zale偶no艣ci od kontekstu), dzi臋ki czemu zwierz臋 uczy si臋 i zapami臋tuje, a nawet rozwija si臋 kreatywnie, zamiast tylko by膰 pos艂uszne (schemat musztry).

Sens warunkowania najtrafniej uj膮艂 Clyve Wynne, naukowiec od lat studiuj膮cy etologi臋 kognitywn膮 zwierz膮t (w tym szczeg贸艂owo psy i wilki), wpasowuj膮c je w ramy procesu uczenia si臋 przez skojarzenia, gdzie owe skojarzenia stanowi膮 zwi膮zki przyczynowo - skutkowe.

Umiej臋tno艣膰 dostrzegania zwi膮zk贸w przyczynowo - skutkowych w otaczaj膮cym nas 艣wiecie jest prostym, lecz czasem niezwykle wa偶nym mechanizmem, kt贸rym zwierz臋ta kieruj膮 si臋 w 偶yciu. [鈥 Taka forma uczenia si臋 nosi nazw臋 uczenia skojarzeniowego i jest to jeden z najlepiej zbadanych obszar贸w w psychologii zwierz膮t.

Warunkowanie klasyczne zosta艂o odkryte przypadkowo, przez rosyjskiego fizjologa Paw艂owa, b臋d膮cego w贸wczas w toku innych bada艅. Jest procesem nauki polegaj膮cym na tworzeniu bezpo艣rednich asocjacji pomi臋dzy dwoma bod藕cami/zdarzeniami albo pomi臋dzy bod藕cem/zdarzeniem a towarzysz膮cymi mu emocjami. Mog膮 to by膰 zar贸wno odruchy warunkowe (wyuczone), jak i bezwarunkowe (fizjologiczne, wrodzone).

Warunkowanie instrumentalne anga偶uje 艣wiadomo艣膰 (pami臋膰, procesy my艣lowe, struktura m贸zgowa). Polega na intencjonalnym tworzeniu zwi膮zk贸w pomi臋dzy bod藕cem/zachowaniem a reakcj膮 na bodziec/konsekwencj膮 zachowania. I tak:

  • uzasadniane historycznie szkolenie klasyczne (awersyjne) opiera si臋 na tzw. 鈥瀔arze pozytywnej鈥 celem wygaszenia niechcianego zachowania, opcjonalnie na wzmacnianiu zaniechania dzi臋ki unikni臋ciu nieprzyjemno艣ci przez zwierz臋.
  • post臋powo wsp贸艂czesne szkolenie pozytywne korzysta ze wzmocnienia opartego na nagradzaniu po偶膮danych zachowa艅, kt贸rych wyeliminowaniu ma sprzyja膰 ignorowanie oferowanego i/lub wycofanie nagrody.

Cech膮 przewodni膮 treningu z u偶yciem pozytywnego wzmocnienia jest zatem brak rezygnacji z alternatywnej opcji - odwrotnie zak艂adaj膮cej przeciwny efekt, jakim jest wygaszanie. Z regu艂y b臋dzie to posta膰 kary (lub sygna艂u dezaprobaty), jaka wywo艂a stres, a w ostateczno艣ci (i/lub przy b艂臋dnej ocenie) mo偶e prowadzi膰 do frustracji. Decyzyjn膮 艣cie偶k臋 kszta艂tuje jednak szansa wyboru, uruchamiaj膮c w zwierz臋ciu kreatywne my艣lenie, motywuj膮c do oferowania implikacji - kombinacji 艣wiadomie wybranego sposobu reagowania.

St膮d mylnie by艂oby uznawa膰 pozytywne metody - czyli oparte na wzmacnianiu nagradzaniem - za pozbawione jakiejkolwiek presji, po艂膮czone z bezkarno艣ci膮 oraz nieobecno艣ci膮 dowolnego mechanizmu asertywnego. Wycofanie nagrody czy ignorowanie oferowanego zachowania (waga wypracowanego sygna艂u braku nagrody) stwarzaj膮 wariant dyscyplinuj膮cy (stres, frustracja), cho膰 zostawiaj膮 furtk臋 na poszukiwanie innego dzia艂ania, kt贸rego prezentacj臋 standardowa korekta przez skarcenie wyklucza (strach/awersja hamuj膮 wydajno艣膰 reakcji) - odt膮d zwierz臋 ma wp艂yw na rezultat.


Nagroda jest pozytywnym wzmocnieniem, a jej wycofanie to strata w wide艂kach definicji kary.

Tak samo, jak w przypadku szkolenia tradycyjnego, utrafienie w punkt ma znaczenie (timing). W przeciwnym razie mo偶na si臋 potkn膮膰 o problemy - b艂臋dnej interpretacji (nagradzanie niew艂a艣ciwego zachowania, braku nagrody za to w艂a艣ciwe), przekupstwa (nagroda podana zbyt wcze艣nie), niekonsekwencji (dezorientacja wywo艂ana zmienno艣ci膮 zasad) albo nagradzania za nic. Ich kompleksowo艣膰 nakr臋ca spiral臋 stresu, frustruj膮c zwierz臋 nie bardziej ni偶 regularna korekta (i tu frustracja dosi臋ga samego trenera).

W obu przypadkach wprowadzenie do tego typu pracy z psem powinno si臋 odbywa膰 pod okiem fachowca.

1) Korzystaj z pozytywnego wzmocnienia (ewentualnie z negatywnego wygaszania przy wystarczaj膮cej pewno艣ci w艂asnej wiedzy praktycznej).
2) Unikaj zastraszania, karcenia lub innych fizycznych korekt pozostaj膮cych w relacji z elementami strachu.
3) Zasi臋gnij teorii celem rozwiania w膮tpliwo艣ci dotycz膮cych poj臋cia "dominacji".
4) Uszanuj psi punkt widzenia w trakcie sesji treningowej.

鈥 tyle Victoria Stilwell.

Od tego trzeba zacz膮膰.

殴r贸d艂a:
"Szkolenie pozytywne ps贸w dla 偶贸艂todziob贸w" Pamela Dennison
"Tajemnice umys艂贸w zwierz膮t" Clyve Wynne

Why I鈥檓 Not (and never have been) a Purely Positive Dog Trainer
Author image
certyfikowany behawiorysta (psy, wilki) | naukowiec (zachowania drapie偶ne, ekologia behawioralna wilka szarego) | student wizerunku wilka w legendach i wierzeniach | pasjonatka ps贸w pasterskich
You've successfully subscribed to Canine Hacking PL
Great! Next, complete checkout for full access to Canine Hacking PL
Welcome back! You've successfully signed in.
Success! Your account is fully activated, you now have access to all content.