fladry test - Defenders of Wildlife, Washington Department of Wildlife

Adam Wajrak, w jednej ze swoich publikacji, historycznie łączy fladry z łowiectwem. Ich działanie miało się opierać na wyborze ucieczki jako jednej ze strategii przetrwania - mechanizmu ewolucyjnie zaadaptowanego przez dzikie zwierzęta dla unikania człowieka, zwierzęcia traktowanego jako zagrożenie. Podobną genezę ma strach na wróble - imitując ludzką postać utrzymuje ptaki z daleka od potencjalnego źródła wymiernej szkody, obsianego pola lub drzewa owocowego. W przypadku fladr wystarczyły skrawki noszonej garderoby (łopot na wietrze, zapach), rozwieszone na sznurze rozpostartym na wysokości oczu dorosłego wilka. Okazały się skuteczne podczas nagonki ograniczonych nimi zwierząt ułatwiając polowanie, albo otaczały obozowisko myśliwych odstraszając drapieżniki pospołu z rozpalonym ogniskiem.

Współczesne fladry to kolorowe paski materiału (zwykle czerwone, pomarańczowe lub żółte) na długiej lince (całość nawinięta na szpulę/bęben), instalowane w ściśle określony sposób:

  • równej długości paski łopoczącego, nieprzemakalnego materiału (zalecany dederon) - na poczet precyzyjnego określenia wysokości fladr nad ziemią tak, aby drapieżnik nie pokonał ich od dołu (tego samego kryterium dotyczy równomierność naprężenia rozwieszonego fladru)
  • pionowe paski porozwieszane w równych odległościach, bez przerw na cienkiej lince/sznurku - zbyt duże i/lub nierównomierne przestrzenie stanowią ryzyko przedostania się drapieżnika pomiędzy nimi
  • linka ściśle napięta w trakcie rozwijania wokół obszaru, na którym znajdują się zwierzęta gospodarskie - zbyt luźno rozwieszone fladry może przeskoczyć zarówno drapieżnik, jak i chroniony inwentarz
  • otoczony linką dokładnie zamknięty obwód (na kształt prostokąta lub okręgu) - nieprecyzyjne domknięcie i/lub przerwanie fladru podczas instalacji może poskutkować pokonaniem go przez dowolne zwierzę.

Wilki nie wykazują strachu wobec leżących na ziemi fladr. Sposób ich implementacji oparto na badaniach naukowych.

Prawidłowo zaimplementowane fladry przeciw wilkom powinny opierać się na następujących parametrach:

  • paski materiału o wymiarach 10x60cm
  • odstęp pomiędzy pionowymi paskami równa 40cm
  • naprężony sznurek/linka fladru, o średnicy 3-4mm, rozwieszona na wbitych w ziemię tyczkach, 1,5-2m ponad kontur wytyczonego koszaru (tak, aby ograniczone fladrem zwierzęta nie dosięgały go pogryzając)
  • odległość dolnej krawędzi wiszącego, pionowego paska od gruntu zamknięta w przedziale 10-20cm (średnio 15cm).

Wysokość fladru - funkcjonującego jako pojedyncza linia - definiują długość pionowego paska + odległość dolnej krawędzi paska od ziemi (stąd istotna rola precyzyjnych, równych parametrów).

Fladry w połączeniu z ogrodzeniem elektrycznym wydają się optymalnym rozwiązaniem na większym areale pastwiska i/lub przy częstszej relokacji stada na potrzeby wypasu. W Polsce, zastosowano je po raz pierwszy w 2000 roku, w ramach projektu przeprowadzonego przez Stowarzyszenie dla Natury WILK - w ciągu kilku lat trwania nie zaobserwowano żadnej próby przekroczenia tejże granicy przez wilki.

Turbofladry są rozwiązaniem pochodzącym z USA; tam też testowanym naukowo oraz wdrażanym przez postępowych ekologicznie farmerów. Stanowią swoistą fuzję pastucha elektrycznego i klasycznego fladru - czynią przewód linii fladr widocznym, sam zaś widoczny i słyszalny fladr odczuwalnym na wypadek ewentualnej próby zbliżenia. Ich intencją jest zatem wywołanie efektu zbieżnego działaniu ogrodzenia elektrycznego w kontekście zaniechania ataków przez drapieżniki.

Technicznie, są to

  • paski pionowego materiału rozwieszone zgodnie z zasadami konstruowania fladrów, na przewodzie elektrycznym umieszczonym 70-75cm nad ziemią (na wysokości wzroku dorosłego wilka północno-amerykańskiego - uwzględniono wzrost w kłębie i sposób poruszania) - funkcja ostrzegawcza
  • widoczny przewód pod napięciem lub taśma około 15cm nad gruntem (zapobiegawczo przeciw próbom przeczołgiwania), konkretnie na wysokości dolnej krawędzi pasków fladr - funkcja stricte prewencyjna
  • przewód pod napięciem na wysokości 100cm (ponad górną linią fladr) - znaczenie asekuracyjne.

7-letni projekt badawczy na stadach owiec w Idaho[1] dowiódł, że straty w inwentarzu okazują się 3-krotnie do 5-krotnie wyższe na obszarach, gdzie nie było innej ochrony przed drapieżnikami (poza odstrzałem osobnika) niż tam, gdzie zostały zastosowane tzw. "metody nieinwazyjne".

Poddane obserwacjom owce były wypasane w dużych grupach liczących po 2000 zwierząt każda, w obrębie obszaru potwierdzonego jako wilczy rewir. Nad częścią przypisaną Strefie Chronionej czuwali pasterze w asyście psów zaganiających za dnia oraz nocny patrol pasterski monitorujący teren równolegle strzeżony przez pracujące psy predysponowane do pilnowania. W 1 fazie (2008-2010) zaimplementowano fladry, monitoring dopiero w 2 fazie (2011–2014). Implementację ogrodzeń pominięto ze względu na wielkość obszaru przeznaczonego do wypasu.

[1] Adaptive use of nonlethal strategies for minimizing wolf–sheep conflict in Idaho (2017); research grupowy